ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བདེ་ཆེན་རྫོང་གི་ཏང་ཨུ་དང་སྲིད་གཞུང་གིས་དེ་གའི་བོད་མི་རྣམས་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཞུ་བར་སོང་བའམ་དུས་དབང་ལ་རྟེན་འབྲེལ་འདུ་འཛོམས་སོགས་བྱས་ན། བྱ་སྤྱོད་དེ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་དོ་དམ་གྱི་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༥༥་དང་། ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༠༣་དང་༢༩༦་བཅས་ལ་འགལ་ཡོད་པས་དེར་བསྟུན་གྱིས་ཉེས་ཆད་གཅོད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བརྡ་སྦྱོར་ཞིག་དེ་གའི་བོད་མིའི་དུད་ཁྱིམ་རེ་རེར་འཇིགས་བསྐུལ་གྱི་སྒོ་ནས་བཏང་འདུག།

རྒྱ་ནག་གི་ཉེས་དོན་གཏུག་བཤེར་གྱི་ཁྲིམས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་དང་། བཀག་ཉར་དང་འཛིན་བཟུང་དང་ཁྲིམས་བཤེར་བཅས་ཀྱིས་བརྒྱུད་རིམ།  དོ་བདག་ལ་ཡོད་པའི་ཐོབ་ཐང་། ཁྲིམས་ཁང་གོང་འོག་གི་བྱེད་ནུས་དང་རྒྱ་ནག་ཉེས་དོན་གཏུག་བཤེར་་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བཤད་ཡོད། སྐད་འཕྲིན་སྟེང་ནས་གསན་རོགས་མཛོད།

༼རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་སྲོལ་ཡིག༽་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ཁྲིམས་བཟོ་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རྨ་ལྷོ་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་གི་བེད་སྤྱོད་དར་སྤེལ་གྱི་ཐད་ལ་བཟོས་བའི་ཡུལ་ཁྲིམས་ཞིག་ཡིན། ཁྲིམས་དེ་ནི་༡༩༩༣་ལོར་སྐབས་བཅུ་བའི་རྨ་ལྷོ་རང་སྐྱོང་ཁུལ་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་དུ་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། ལོ་དེའི་ཟླ་༩་བ་ནང་དུ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་དམངས་ཆེན་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་རྗེས། ༡༩༩༤་ལོ་ཟླ་༡་ནས་བཟུང་ལག་བསྟར་བྱས་བའི་ཡུལ་ཁྲིམས་ཞིག་རེད།

རླུང་འཕྲིན་ལེ་ཚན་འདིའི་ནང་ནས་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་བྱུང་རབས་དང་།  རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་དོན། རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་བཅོས་བྱེད་དགོས་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱིད་དོན་ཚན་རྩ་ཁྲིམས་ནང་དུ་བསྣན་པ་བཅས་མདོར་བསྡུས་ཙམ་བཤད་ཡོད་པ་དང་། སྲིད་ཇུས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བའང་ཅུང་ཟད་བཤད་ཡོད། སྐད་འཕྲིན་སྟེང་ནས་གསན་རོགས་མཛོད།

ནང་མིའི་ཐོབ་ཐང་། ཉེས་དོན་གཏུག་བཤེར་གྱི་སྐབས་སུ། བརྩད་གཅོད་དང་ཉེས་འཛུགས་བྱེད་བཞིན་པའི་ཉེས་ཅན་དོགས་ཡོད་མི་སྣ་དང་གྱོད་ཡ་སོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ནང་མི་ལའང་ཐོབ་ཐང་ཁ་ཤས་ཡོད། ཐོབ་ཐང་དེ་དག་ཤེས་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་གཉེན་ཉེ་དུ་ལ་ཕན་ཐོགས་སྲིད་པས། འདི་ནས་ཐོབ་ཐང་རེ་འགའ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ༡ བརྡ་སྦྱོར་བྱེད་གཏོང་པའི་ཐོབ་ཐང་། གང་ཟག་ཅིག་བཀག་ཉར་དང་འཛིན་བཟུང་། གཏན་ཏུ་འཁེལ་བའི་བསྡོད་གནས་ལྟ་རྟོག་བྱས་ཚེ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་དང་འཇིགས་སྐུལ་སོགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱོད་གཞི་མ་གཏོགས། གང་ཟག་དེ་བཟུང་བཀྱིག་བྱེད་མཁན་གྱི་སྤྱི་བདེ་ལས་ཁུངས་དང་ཞིབ་དཔྱོད་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཆུ་ཚོད་༢༤ནང་དུ་གང་ཟག་དེའི་ནང་མིར་བརྡ་སྦྱོར་གཏོང་དགོས།  

སྒྲ་མཛོད་འདིའི་ནང་དུ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ད་ལྟ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཁྲིམས་ལུགས། བོད་ཁམས་ནས་བཟོས་བའི་ཡུལ་ཁྲིམས་སོགས་མཚམས་སྦྱོར་དང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་གིན་ཡིན། གསན་མཁན་རྣམ་པས་དུས་ལྟར་གསན་པར་དགའ་བསུ་ཞུ། ལེའུ་ཚན་འདི་བརྒྱུད་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་ཐད་ཀྱི་བསམ་འཆར་དང་ཐབས་ལམ་སོགས་བརྗེ་རེས་བྱས་ཏེ། ཁྲིམས་ཤེས་བར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་སྤེལ་བ་དང་། རྒྱ་ཆེ་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་བྱ་ཡིས་གང་ལ་གང་འཚམས་ཀྱི་་ཕན་ཐོགས་ཡོང་པར་སྨོན་ཞེས་ཁྲིམས་གླེང་ནས་སྤེལ། ༡༽ མཚམས་སྦྱོར། གནའ་རབས་རྒྱ་ནག་གི་འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རགས་ཙམ་བཤད་པ། སྐད་འཕྲིན་སྟེང་ནས་གསན་རོགས་མཛོད།

བགྲེས་སོང་འདིའི་མཚན་ལ་མང་ཧོར་ཏཱ་ལའི་༼孟和达赖༽ཟེར། ཁོང་ནི་ནང་སོག་མཁར་སྔོན་པོ་གྲོང་ཁྱེར་༼呼和浩特市༽་གྱི་རྫས་འགྱུར་བཟོ་གྲྭ་ཞིག་ནས་བགྲེས་ཡོལ་བྱས་པའི་ལས་བྱེད་ཅིག་རེད། ཁོང་གིས་བྲིས་པའི་ཞུ་མཆིད་འདིའི་ནང་དུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་གྱི་དཀའ་ཚེགས་དང་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་བསྟན་འདུག། འདི་ནི་སོག་པོ་བགྲེས་ཡོལ་ཞིག་དགུན་གྲང་ངར་གྱིས་ནང་ལ་དེད། ལྟོགས་མུ་གེས་ཕྱི་ལ་དེད་ནས་འཚོ་ཐབས་ཀྱིས་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ཏེ། དངུལ་ཁང་གིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་བརྙས་བཅོས་དང་ཁྱད་གསོད་ཀྱིས་ཁྲིམས་འགལ་བྱ་སྤྱོད་ལ་མགོ་སྒུར་དགོས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་རེད། འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལག་བསྟར་གྱི་ཚད་ཇི་འདྲ་ཞིག་ལ་སླེབས་ཡོད་པའི་དངོས་བྲིས་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་བགྲེས་སོང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལྷ་ས་དང་རེབ་གོང་། ཆབ་ཆ་དང་དར་རྩེ་མདོའི་སྲང་ལམ་གྱི་དངུལ་ཁང་སོགས་སུ་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་དེའི་ལས་བྱེད་པས་བརྙས་བཅོས་དང་མཐོང་ཆུང་ཚད་མེད་བྱེད་བཞིན་པའི་སྣང་བརྙན་ཞིག་ངའི་དྲན་པའི་ངོགས་སུ་དབང་མེད་དུ་འཆར།

孟和达赖 提出“依法治国”号召，制定健全一系列法律法规，无疑对全国人民带来民主、公平、公正的希望。然而有法不依，不仅破灭了民众的一丝希望，其蔑视、践踏法律的行为比无法可依危害更大。 内蒙古自治区是中华人民共和国省一级蒙古族为主体，汉族为多数的蒙古民族自治区。《中华人民共和国宪法》第四条第四款规定：“各民族都有使用和发展自己的语言文字的自由”。第121条又规定：“民族自治地方的自治机关在执行职务的时候，依照本民族自治地方自治条例的规定，使用当地通用的一种或几种语言文字。” 《中华人民共和国民族区域自治法》第十条规定：“民族自治地方的自治机关保障本地方各民族都有使用和发展自己的语言文字的自由，都有保持或者改革自己的风俗习惯的自由”。根据这些规定，内蒙古自治区制订了《内蒙古自治区蒙古语文工作条例》，该条例第二条规定“蒙古语言文字是自治区的通用语言文字，是行使自治权的重要工具。自治区各级国家机关执行职务时，同时使用蒙汉两种语言文字，可以以蒙古语言文字为主”。

ཉེ་ཆར་མདོ་སྨད་གསེར་རྟའི་བླ་རུང་སྒར་དུ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་མེ་འགོག་དང་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་འཇགས་སོགས་ལ་ཁ་གཡར་ནས། དགོན་པའི་གྲ་ཤག་འབོར་ཆེན་གཏོར་ཏེ། གྲྭ་བ་དང་ཇོ་མོ་རྣམས་དགོན་པ་ནས་འདུག་གི་མ་བཅུག་པར་རླངས་འཁོར་ནང་བཙན་གྱིས་ཁྲིད་དེ་ཕྱིར་སོ་སོའི་གནས་ཡུལ་དུ་སྐྱེལ་བའི་གནད་དོན་དེ་ལ། མི་མང་ཆེ་བ་ཞིག་གིས་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་བཙུན་པའི་དངོས་ཟོག་གི་ཐོབ་ཐང་དང་ཁང་ཁྱིམ་གྱི་བདག་དབང་ལ་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་རེད་ཅེས་དགག་པ་རྒྱག་གི་འདུག ངས་བལྟས་ན་དོན་དག་འདི་དམངས་ཁྲིམས་དང་དངོས་ཟོག་གི་ཁྲིམས་༼物权法༽་ལ་འགལ་བའི་སྲིད་འཛིན་བྱ་སྤྱོད་རྐྱང་རྐྱང་ཞིག་མ་ཡིན་པར། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༣༧་པའི་མི་ལུས་རང་དབང་དང་། དོན་ཚན་༣༢བའི་ཚན་པ་༢བའི་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་དང་། དེའི་དོན་ཚན་༣༦་གི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་གི་རྩ་དོན་དང་འགལ་ཡོད་པམ་ཟད། དེ་ལས་འཕྲོས་བའི་ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱིས་མི་ལུས་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་གནོད་གཙེས་བྱས་བའི་ཁྲིམས་འགལ་བཀག་ཉར་༼非法拘禁༽གྱི་ཉེས་བ་བསགས་ཡོད་པ་དང་། བྱ་སྤྱོད་དེས་༢༠༠༣་གྱི་ལོར་ནུས་མེད་དུ་བཟོས་ཟིན་པའི་སྤྱི་དམངས་བསྡུ་རུབ་བྱས་ནས་ཕྱིར་ཡུལ་དུ་བསྐྱལ་བའི་ལམ་ལུགས་༼收容遣送制度༽་དེ་གསེར་རྟ་ནས་རོ་ལངས་བརྒྱབ་པ་རེད་སྙམ།